Back

★ Кыргыз адабиятынын тарыхы

                                               

Дониш Ахмад Махдум бин Носир

Дониш Ахмад Махдум бин Носир) - тажик жазуучусу жана философу. 19-кылымдагы тажик агартуучулар кружогунун башчысы. Кедей имамдын үй-бүлөсүнөн. Медреседе окутан. Бухара эмирлигинин эң билимдүү адамы. Петербургга Бухара эмири жиберген элчилердин арасында болгон. Орус тили менен маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Эмирликтин коомдук турмушун кайра куруунун долбоорун иштеп чыккан. Доништин "Кутман Бухарины сураган мангыт эмирлеринин кыскача тарыхы" 1860- 65 жана "Сейрек окуялар" 1875-82 деген чыгармалары 19-кылымдагы Бухара тарыхы боюнча маанилүү булактардан. Анын чыгармалары Орто Азия элдеринин жа ...

                                               

Басма иши

Басма иши - китеп, гезит, журнал, альманах, альбом, нота, жылбаян, буклет ж. б. басууга даярдоочу, басып чыгаруучу жана аларды керектөөчүлөргө жеткирүүнү уюштуруучу маданий-өндүрүштүк тармак. Чыгарган продукциясынын түрүнө карата китеп, гезит-журнал ж. б. басуу жана тандап алган багытына жараша илимий, окуу педогогика куралдарды, көркөм адабият, анын ичинде балдар адабияты, маалыматтама басылма басуу болуп бөлүнөт. Кол жазма түрүндөгү алгачкы басылмалар үчүн жыгачтын кабыгы, терпенин бети пайдаланылган, кийинчерээк кагазга көчүрүлүп түшүрүлгөн. Китеп өнөрү менен алектенген адистер топтошуп ...

                                     

★ Кыргыз адабиятынын тарыхы

Кыргыз адабиятынын тарыхы – 7 томдук, Мамл. сыйлыгына татыктуу болгон. КРУИАнын Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору тарабынан даярдалып, КРУИАнын мүчө-корреспонденти, филология илимдеринин доктору, проф. А. А. Акматалиевдин жалпы редакциясы алдында жарык көргөн 7 томдук кыргыз көркөм сөз өнөрүнүн өнүгүш тарыхы, табияты туурасындагы кеңири хронологиялык-эволюциялык мүнөздөгү системалуу ж-а комплекстүү иликтөөлөрдү камтыйт. Анда алгач өнүгүүнүн төмөнкү баскычтарында анимисттик-тотемдик түшүнүктөргө байланыштуу пайда болуп өнүгүүгө ээ болгон, оозеки чыг-лыктын бир бутагы катары эсептелген кыргыздын ырым-жырым, дарым, эмгек ырларынан тартып бүгүнкү дүйн. адабият м-н канаатташ шартта жогорку көркөмдүк-профессионализм деңгээлинде жазылган романдарга чейинки өнүгүш процессинин мыйзам ченемдүүлүктөрүнө, жанрдык түрлөрүнө, конкреттүү чыгармаларга ж-а чыгармачыл инсандардын чыг-лык ишмердигине адабий-илимий анализ берилген. Мурда жазылган адабият тарыхтарында, адабият таануу, фольклористика илиминде совет учурунда жаралган профессионалдык жазма адабияттын үлгүлөрүн эле эмес, байыртан муундан-муунга мурас болуп өтүп келген элдик оозеки чыгармаларды баалоодо да коомдук саясий чектөөлөргө ылайык алардын көркөмдүк наркы, жалпы адамзаттык маанисин ачып берүүдөн мурун аларга таптык, партиялык позициясына баа берүү үстөмдүк кылган. Бул жолку адабият тарыхын жазууда фольклор, байыркы ж-а кол жазма адабиятыбыздын көптөгөн проблемаларын көмүскөдөн чыгарылган. Мурда тескери баа алып келгендерге, үзүл-кесил изилдегендерге ж-а жаңы, таптакыр эле изилденбегендерге," сырдуу сандыкка” салынып, кулпуланган материалдарга, жаңы ысымдарга биринчи жолу объективдү баа берилип, олуттуу толуктоолор болду. Жети томдун биринчи тому" Оозеки чыгармачылыктын жанрлары” деп аталган. Анда эпикалык, лирикалык, дидактикалык жанрдагы элдик оозеки чыгармачылыктын түрлөрү кеңири талданган. Мурда изилдөөчүлөр сөз кылууга, мисал келтирүүгө батынбаган Академиянын кол жазмалар фондундагы материалдар да изилдөө объектисине тартылып, кеңири малыматтар берилген. Бул томдогу" Каада-салт ырлары”," Үйлөнүү үлпөт ырлары”," Кошоктор”," Сүйүү ырлары”," Диний ырлар”," Тарыхый ырлар” сыяктуу бөлүмдөр элдин менталитети, тарыхы, этнографиясы, психологиясы, педагогикасы м-н комплекстүү түрдө эриш-аркак каралган. Экинчи том –" Манас ж-а манасчылар” деп аталат. Буга" Манас” эпосу," Семетей” эпосу," Сейтек” эпосу," Манасчылар”," Манас” эпосун жыйноо, бастыруу, изилдөө маселелери," Мезгилдер, муундар манасчы” деген темадагы изилдөөлөр, эпостун негизинде Президентибиз А. Акаев сунуш кылган" Жети осуяттын” маани маңызы талдаган макала ж-а манасчы, семетейчилердин жыйырма эки портрети кирген." Манас” трилогиясын айтуучулардын ж-а жаратуучулардын хронологиялык тартипте тизмектешип берилиши – улуу мурасыбыздын өсүп-өнүгүүсүнүн таасир, таалим алуу процесстеринин картинасын даана элестетет, чыг-лык өзгөчөлүктөрү жалпылыктары ачылат. Үчүнчү том –" Кенже эпостор жана элдик поэмалар” деп аталат. Элибиз" Манас” трилогиясынан тышкары да ар түрдүү тематикадагы эпикалык чыгармаларга бай. Бул томдун негизги ил. өзгөчөлүгү – бизге белгилүү болгон" Кожожаш”," Эр Төштүк”," Курманбек”," Олжобай менен Кишимжан”," Жаңыл Мырза”," Жаныш-Байыш” сыяктуу кенже эпосторубуз бир эле вариантка эмес, бир нече варианттарга таянып салыштырылып анализденгендигинде, ошону м-н бирге мурда сөзгө алынбаган" Балбай”," Шабдан” ж. б. тарыхый инсандарга арналган чыгармалардын да варианттары да эске алынгандыгында, элибизде о. эле Чыгыш элдердин дастандары да кеңири тарап, таланттуу акындарыбыз өзүбүздүн улуттук өзгөчөлүгүбүз м-н алардын варианттарын жаратышкан." Тарыхтын” бул томунда мындай материалдар да орун алган. Өзгөчө, кенже эпостордун ж-а элдик поэмалардын көркөмдүк өзгөчөлүгү гана көрсөтүлбөстөн, алардын жаралыш дооруна, тарыхый инсандарга байланыштуу кызыктуу ил. пикирлер баса белгиленген. Төртүнчү том –" Байыркы орток жана кол жазма адабияты” деп аталат. Мында жазма маданиятыбыздын тарыхы көп кылымдарга нары жылдырылып, кыргыз элине тиешеси жок деп саналып келген бир кездеги авторлор м-н чыгармалар – Жусуп Баласагун, Махмуд Кашгари, Бабурдун ж. б. чыгармалары кыргыз элине канчалык деңгээлде тиешеси бар экендиктери, Орхон-Енисей жазма булактарынын адабий аспектилери алгач жолу мол материалдардын жардамы м-н ынанымдуу, системалуу анализденген. Ал эми Молдо Нияз, Молдо Кылыч, Алдаш Молдо өңдүү жазгыч акындар жогоруда аталган портреттеринин улай берилиши – жазма адабиятыбыздын эволюциясын көрсөтөт. Төртүнчү томдун жаңычылдыгы жазма адабиятыбыздын масштабынын кеңейтиши м-н, мурун төкмө ырчылар м-н жазгыч акындарды бир көз караш м-н карап келсек, алардын ортосундагы көркөм айырмачылыкты берүү м-н мүнөздөлөт. Бешинчи том –" Эл ырчылары” деп аталат. Акындык поэзия бизде эң күчтүү өнүккөн. Бирок бул маселеде да ага идеологиянын кесепетинен эки түрдүү көз караш м-н карап:" реакциячыл”," бай манапчыл” ж-а" демократтар” деп бири-бирине карама-каршы коюп келдик. Бул чындыгында саясаттан улам таңууланган жаңылыш позиция эле. Ушул жаңы" Тарыхтын” барагынан гана ар бир төкмө ырчынын өзүнө таандык поэтикалык бөтөнчүлүктөрүн, жеке чыг-лык тагдырын, филос. ой жүгүртүүлөрүн бузбай бурмалабай, үзбөй, кеңири, терең таанышууга болот. Легендарлуу ырчылар – Токтогул ырчы, Кет Бука, Асан-кайгыдан тартып бүгүнкү күнгө чейинки таланттардын чыгармалары объективдүү өз баасын алып отурат. Калыгул, Арстанбек, Боогачы Казыбек ж. б. сыяктуулардын чыг-лыгы чыпчыргасы коробой ар тараптуу мааниде – соц. -саясий, филос. – нравалык проблемалары чечмеленет. Алтынчы том –" 20-кылымдын адабияты. ” деп аталат. Кыргыз профессионалдык жазма адабиятынын тарыхында жаңы ысымдар – К. Тыныстанов, С. Карачев, О. Лепесов, Б. Кененсариев ж. б. орун алган. Булардан тышкары 30-тан ашуун акын – жазуучулардын чыг-лык портреттери кирип, алардын чыгармалары соцреализмдин, партиялуулук принцибинин рамкасына салынбай, эркин талдаган, кыргыз жазма адабиятын өнүктүрүүдө ээлеген орундары, салымдары аныкталат. Советтик турмуштун алардын чыг-лыгында, жалпы эле улуттук профессионалдык жазма адабиятыбыздын калыптанышында аткарган маанилүү ролу ж-а ошол эле учурда саясатка байланыштуу жаңылыктар, аша чабуулардын да болгондугу объективдүү айтылган. Жетинчи том –" 20-кылымдын адабияты. ” деп аталат. Бул том бекеринен Ч. Айтматовдун чыг-лык портрети м-н ачылбайт. Анткени, кыргыз адабиятынын жаңы көркөм-эстетикалык баскычка көтөрүлүшү ушул ысым м-н тыгыз байланышта. Анын чыг-лык адабияттын бардык жанрында калем кармаган жаштарга өз таасирин тийгизип, жаңыча изденүү, умтулуу күч алган. Натыйжада Ө. Даникеев, М. Гапаров, К. Осмоналиев, К. Жусубалиев, А. Саспаев, О. Султанов, Б. Жакиев, М. Байжиев, К. Акматов, К. Жусупов, Т. Кожомбердиев, Ж. Мамытов кыргыз окурмандарын гана эмес, союздук окурмандарды тамшанткан, көркөмдүк деңгээли жогорку чыгармаларды жаратышкан. Адабиятыбыздын" жаңы генерациясы” деп айтылган бул муун биринчи жолу" Кыргыз адабиятынын тарыхынан” портреттик планда татыктуу орун алган.

                                     

1. Колдонулган адабият

Кыргыз Адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору. Бишкек – 2004

                                     
  • Кыргыз адабиятынын тарыхы - кыргыз адабиятынын тарыхына арналган 7 томдон турган фундаменталдуу эмгек. КР УИАнын азыркы Ч. Айтматов атындагы Тил жана
  • Кыргыз совет адабиятынын тарыхы эмгектин 1 - тому Кыргыз ИАнын тил жана адабият институтунун ошол кездеги илим кызматкерлери тарабынан жазылып, 1987
  • тарыхы боюнча изилдөөлөр айрым учурда бүтүндөй бир доорду мисалы, Кыргыз совет адабиятынын тарыхы 2 томдук. Ф., 1987, 1990 Кыргыз адабиятынын тарыхы
  • пединститутун бүтүргөн. Азыркы кыргыз балдар прозасы 1971 деген темада кандидаттык, Кыргыз балдар адабиятынын тарыхы 1995 деген темада докторлук
  • Кыргыз акындар чыгармачылыгынын тарыхы Окуу программалары А.Абдыразаков менен бирге Б., 2003. 60 б. ХХ кылымдагы кыргыз адабиятынын тарыхы Окуу
  • Адистерди үч багытта, жети адистик боюнча: котормочуларды, араб тили жана адабиятынын мугалимдерин, юрист жана журналисттерди даярдайт. Университетте Кыргызстандын
  • макалаларды жарыялады. Ал эки томдук Кыргыз Совет адабиятынын тарыхы Кыргыз эл акындарынын чыгармачылыгы Кыргыз адабият таануу илими жана сыны китептеринин
  • Кыргыз балдар адабияты - кыргыз адабиятынын бир бутагы. Кыргыз балдар адабиятынын жаралышы, кыргыз совет адабиятынын пайда болушу жана өнүгүш тарыхы менен
  • изилдөө, Кыргыз тил, адабият, тарыхын изилдөө коомдорунун мүчөсү. Шинжаң менен ички өлкөлөрдүн тарыхый байланыштары Кыргыз адабиятынын жалпы абалы
                                     
  • 1950 Азия элдеринин тарыхы жа филологиясы боюнча изилдөөлөрдүн, Мангыт династиясынын эмирлеринин тарыхы 1923 Тажик адабиятынын үлгүлөрү 1926 антологиясынын
  • менен адабиятынын тарыхый тутумунан ажыратып кароого болбойт. Академик - жазуучу Т. Сыдыкбеков өзүнүн Тарых жана Манас аттуу эмгегинде кыргыз журтунун
  • макалаларды жарыялады. Ал эки томдук Кыргыз Совет адабиятынын тарыхы Кыргыз эл акындарынын чыгармачылыгы Кыргыз адабият таануу илими жана сыны китептеринин
  • бүтүргөн. 1975 - жылдан КСРБнин 50 жылдыгы атындагы КМУнун орус адабиятынын теориясы жана тарыхы кафедрасы - нын стажер - изилдөөчүсү, 1976 1979 - жж. анын аспиранты
  • монография, 1 монография авторлош ил. эмгектердин автору. Эмгектери кыргыз адабиятынын совет бийлиги орногондон кийинки онугуусундогу өзгөчөлүктөрүн изилдөөгө
  • Турмуш. Искусство. Сын ж. б. Журнал кыргыз совет адабиятынын маселелерине да көңүл бурат. Тира жы 25 200 1976 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор
  • Орто Азия элдеринин жаңы адабиятынын өнугүшүнө, асыресе М. Хайрати менен С. Айнинин чыгармалыгына орчундуу таасир тийгизген. Кыргыз Совет Энциклопедиясы.
  • тилде жүргүзүү Кыргыз жана орус тилдеринде Б., 2004. 220 б. авторлош Казат Акматов: Адабий портрет. К - те: Кыргыз адабиятынын тарыхы 8 - том. - Б.:
  • дунган адабиятынын майданына А. Арбуду, Махмуд Хасанов кошулган. А. Арбудунун Аял жүрөгү Кыз кыялы деген повесттери, Бир таштын тарыхы Эне мээрими
  • Кыргыз поэмаларындагы көркөм чеберчилик маселелери: Окуу куралы. Б.: КУУ, 1998. - 155 б. Адабий летопись. К - те: Кыргыз Совет адабиятынын тарыхы
                                     
  • Кыргызстан, 1987. 127 б. Кыргыз совет адабиятынын тарыхы 1 - том авторлош. Ф.: Илим, 1987. 816 б. Кыргыз совет адабиятынын тарыхы 2 - том авторлош.
  • тилдин стилистикасы, кыргыз тилинин салыштырма жана тарыхый аспектилери, диалектология жана лексикография, кыргыз адабиятынын өсүш тарыхы калыптанышы, улуттук
  • Кыргызстан, 1987. 200 б. Кыргыз совет адабиятынын тарыхы Согуштан кийинки кыргыз прозасы жана поэзиясы Азыркы кыргыз поэзиясы жана прозасы 1 том
  • секторунун башчысы. К. кыргыз жазуучуларынын чыгармачылыгы, кыргыз адабиятынын өсүш тарыхы көркөм табияты боюнча көптөгөн макалалардын, эмгектердин автору
  • Кыргыз Совет адабиятынын тарыхы ар тараптан кенири изилденсин. Б. Керимжанова, Ж. Таштемировдун Кыргыз Совет адабиятынын
  • Бишкек, 2003. 42. Кыргыз адабиятынын тарыхы 6 - том авторлош Бишкек, Шам, 2004. 43. Кыргыз адабий сынынын жана адабият таануусунун тарыхы авторлош
  • б. Кыргыз совет адабиятынын тарыхы Ф.: Илим, 1987. I том. 821 б. Көркөм нарк: Адабий сын макалалар. Ф.: Кыргызстан, 1988. 236 б. Кыргыз совет
  • 1997 - жылдан улук илимий кызматкер болуп эмгектенет. Азыркы кыргыз адабиятынын көркөм котормонун тарыхы боюнча 50гө жакын илимий эмгектин, анын ичинен Т. Сыдыкбековдун
  • Кыргыз улуттук илимдер академиясы тарабынан басылган Кыргыз совет адабиятынын тарыхы 1999 Кыргыз адабиятынын тарыхы 2004 Азыркы кыргыз адабияты
  • эмгектин, анын ичинде 2 методикалык окуу куралын автору. Эмгектери: Кыргыз адабиятынын тарыхы боюнча методикалык көрсөтмөлөр жана текшерүү иштеринин темалары
  • сыяктуу илимий - методикалык комплекстин түзүүчүсү жана автору. Ал орус адабиятынын тарыхы анын ири өкүлдөрү жөнүндөгү монографиялык багыттагы: Пушкин жана

Users also searched:

кыргыз адабиятынын тарыхы, кыргыз тарыхы. кыргыз адабиятынын тарыхы,

...

Encyclopedic dictionary

Translation
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →